धान पाक्ने बेलामा हावाहुरीका कारण धान पल्टिएपछि किसानहरू निराश

कृष्ण बहादुर विश्वकर्मा

हाल देशका विभिन्न क्षेत्रमा धान पाक्ने समय चलिरहेको छ। यतिखेर किसानहरू आफ्नो वर्षभरको मेहनतको फल काट्ने तयारीमा थिए। तर पछिल्ला केही दिनयता आएको तीव्र हावाहुरी र अन्य जिल्लामा त असिनासहितको वर्षाका कारण धेरै स्थानमा धानका बाला भुइँमा पल्टिएका छन्। यसले गर्दा किसानहरूको मनमा ठूलो निराशा छाएको छ।

विशेषगरी तराईका बर्दिया, बाँके, कपिलवस्तु, रूपन्देही, कैलाली लगायतका धेरै जिल्लहरुमा हावाहुरीका कारण खेतभरि धानका बोटहरू ढलेका छन्। कतिपय खेतमा पानी जमेकाले धान कुहिने डर समेत बढेको छ। किसानहरूका अनुसार धान पाक्ने अन्तिम चरणमा यस्तो प्राकृतिक विपत्तिले उत्पादनमा ३० देखि ५० प्रतिशतसम्म ह्रास ल्याउन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

गुलरियाका एक किसान पतिराम थारुको र झुर्रा अलि खानका अनुसार, वर्षभर मेहनत गरेर लगाएको धान अहिले भुइँमा ढलेको देख्दा मन रोइरहेको छ। काट्न पनि गाह्रो भयो, अनि ढलेको धान कुहिएर नष्ट हुने सम्भावना पनि धेरै छ। त्यस्तै अर्को किसान भन्छिन्, धान पाक्न लागेको बेला हावाहुरीले सारा खेत बिगार्यो, अब घरखर्च र ऋण कसरी तिर्ने भन्ने चिन्ता छ।

कृषि प्राविधिकहरूका अनुसार, हावाहुरीले ढलाएका धानहरू तुरुन्त नउठाए वा पानी निकासको व्यवस्था नगरेमा उत्पादनमा ठूलो क्षति पुग्छ। ढलेको धान चाँडै कुहिन्छ र गुणस्तर घटाउँछ। त्यसैले किसानहरूले सकेसम्म छिट्टै काट्ने तयारी गर्नुपर्ने सल्लाह दिइएको छ।
सरकार र स्थानीय निकायहरूले यस अवस्थाको मूल्याङ्कन गरी पीडित किसानहरूलाई राहत र सहुलियत ऋणको व्यवस्था गर्नुपर्ने माग पनि उठ्न थालेको छ। यस्ता प्राकृतिक विपत्तिहरू दोहोरिँदै गएकाले किसानहरूमा बीमा प्रणाली, आधुनिक खेतीपाती र मौसम पूर्वानुमानको पहुँच बढाउनुपर्ने विशेषज्ञहरूको सुझाव छ।

धान नेपालको मुख्य अन्नबाली भएकाले यस किसिमको क्षतिले राष्ट्रिय खाद्य उत्पादनमा समेत असर पार्ने सम्भावना छ। वर्षभरको पसिना एकछिनको हावाहुरीले बगाउँदा किसानहरूको मन भारी बनेको छ, तर उनीहरू अझै पनि आशावादी छन् कि प्रकृतिले फेरि साथ दिनेछ र बाँकी बाली सुरक्षित रहोस् भन्ने प्रार्थना गरिरहेका छन्।